019 | Neologismen

kanarieblauw
groen

broedpistool
Pistool waarmee gevogelte en broedende reptielen kunnen worden gedwongen de gelegde eieren uit te broeden.

wiskunde-A film
Roadmovie waarin de hoofdpersoon worstelt met de vraag wat de kortste reistijd is om van A naar B te komen, rekening houdend met tegenwind, brandstofprijs, wegomleidingen en de kans dat je een rood balletje trekt.

Achtergrond
Een neologisme is, simpel gezegd, een nieuw woord dat voor het eerst in een taal wordt gebruikt. Meestal worden ze gevormd uit een samenstelling van al bestaande woorden (ontlening), of komen zij uit een andere taal.
Zuivere neologismen komen we maar weinig tegen in de woordenschat: hun aantal is veel kleiner dan dat van de ontleningen. Maar door de eeuwen heen hebben zij zich wel voorgedaan, en er is mogelijk verband tussen de culturele opvattingen in een periode en de frequentie van het ontstaan van nieuwe woorden. Hieruit volgt een tweevoudige interpretatie van het woord neologisme:

Een neologisme is een woord dat we nu nog als (ingeburgerde) nieuwigheid kunnen herkennen: ramptoerisme, opacriminaliteit en draaideurcrimineel zijn tamelijk nieuwe neologismen, óf het is een woord dat weliswaar ooit nieuw gevormd werd, maar dat voor de huidige taalgebruiker niets nieuws meer heeft. Middellijn wás een neologisme in 1586, toen Simon Stevin de vorm middellini bedacht, net als veel andere wiskundige termen zoals driehoek, evenals het woord wiskunde zelf.

Vaak ontstaan 'niet-officiële neologismen' vanuit de reclamewereld. Zo presenteerde de winkelketen 'Blokker' in 2008 het zogenaamde 'Brulshirt'; Een oranje T-shirt met de kop van een Hollandse leeuw, die was gedrukt op een losse voorflap. Tilde je die flap op, dan keek je in de wijd opengesperde brulbek van de leeuw: tong wijd uitgestoken bij blinkend gepoetste tanden. De shirts verschenen ter gelegenheid van het Europees kampioenschap voetbal, samen met de Trom-Pet (een pet waar je op kon trommelen).

Ronald Snijders (auteur & radiomaker) en Fedor van Eldijk (auteur) zijn momenteel de meest opvallende bedenkers van absurdistische neologismen. Snijders en van Eldijk spelen op kunstige wijze met taal en verdraaien de werkelijkheid, hetgeen resulteert in waanzinnig humoristische verklaringen.

Neologismen in de bovenbouw
Het is zeer verrassend om kinderen in de bovenbouw nieuwe neologismen te laten bedenken. Je kunt het ook omkeren: zet een paar neologismen op het bord en laat kinderen de verklaring geven. Betrokkenheid gegarandeerd!

Meer voorbeelden

sleurklagerij
Macrobiotische winkel waarbij het personeel de hele tijd zeurt dat ze nu ook wel eens lekker vlees willen verkopen.

diaseriemoordenaar
1) Moordenaar die speelt in diaseries.
2) Moordenaar die zijn slachtoffers ombrengt door met een slee dia’s op het hoofd te slaan (zie ook: toverlantaarnkiller).

fouta morgana
Een daadwerkelijke bestaande oase die wordt aangezien voor een luchtspiegeling.

reetrechter
1) Trechter waarmee herten door nauwe openingen kunnen worden geleid.
2) Magistraat die bevoegd is tot het uitdelen van lijfstraffen.

Bron & Verwijzing
Een normaal boek - Fedor van Eldijk & Ronald Snijders)

Meer neologismen? Ga naar: www.normalemensen.nl en klik op Neologismen.