061 | Ontwerp je eigen stad

De ontwikkeling van een stad is zelden het gevolg van toevalligheden. Het begint al met het ontstaan van een centrum: een strategische ligging aan een beschermende rivier, een inham waar de zee een haven vormt… Maar ook wanneer een stad al een hele geschiedenis heeft, blijft zij zich systematisch ontwikkelen. Iedere gemeente kent bestemmingsplannen die vaak jaren vooruitlopen. Hoewel deze in de praktijk niet altijd rekening lijken te houden met alle partijen, wordt er bijna altijd een zo leefbaar mogelijk stedelijk gebied nagestreefd. Maar wanneer is een ruimte leefbaar? De ene inwoner zal meer waarde hechten aan zoveel mogelijk behoud van het oorspronkelijke landschap, terwijl de ander werkgelegenheid en goede uitvalswegen belangrijk vindt. Dit soort discussies zijn goed aan kinderen voor te leggen, maar pas nadat ze zelf geconfronteerd zijn met de complexiteit van de ruimtelijke ontwikkeling van een gebied.

De opdracht
De leerlingen krijgen de opdracht om een goed leefbare stad te ontwerpen. Dit doen ze op een groot formaat wit papier en met verschillende technieken naar keuze.

De groepen krijgen een lijst met zaken waar ze hun stad mee moeten voorzien:

• centrum met winkels
• woonwijken
• groenvoorziening
• recreatiegebied
• haven
• kanalen
• industrie
• wegennetwerk (straten, provinciale wegen, snelwegen)
• treinstation
• parkeergelegenheid
• politie
• brandweer
• ziekenhuis en zorginstellingen
• scholen (basis, voortgezet, speciaal)
• kantoren
• stadstheater

Materialen

• Wit A1 of A0 vel (liefst 300 grams papier)
• tekenpotloden (Liefst wat zachter zoals 2B, 4B)
• goede gummen
• Goede kwaliteit kleurpotloden
• Gekleurd papier
• Stiften
• Lange linialen (50 cm)
• Afbreekmesjes en snijplaatjes
• Computer met printer, labelmachine, stickervellen met kleuren en tekens of wrijfletters om straatnamen en symbolen te maken.

Technieken

• Kleuren / arceren met kleurpotlood
• Uitsnijden van vormen uit gekleurd papier
• Snijden, tekenen of digitaal ontwerpen van pictogrammen
• Doordruk van wrijfletters op papier (om bijvoorbeeld straatnamen aan te geven)

Tips en begeleiding

• De voorzieningen van de eerder genoemde lijst kunnen met kleurvlakken en/of symbolen worden aangegeven op de kaart.
• Het is de bedoeling dat ze alle stadsvoorzieningen op een geschikte plaats positioneren. Dit roept uiteraard vanzelf discussie op. Het industriegebied kan natuurlijk niet te dicht bij een woonwijk liggen maar werknemers moeten ook weer niet te lang reizen naar hun werk. Een recreatiegebied kan ver buiten geplaatst worden in een afgelegen gebied. Of is het wellicht aantrekkelijk om de leefbaarheid van het drukke centrum juist te verbeteren door er een natuurgebied te ontwerpen? Kortom: een grote hoeveelheid vragen zal zich opwerpen. Kinderen zullen ontdekken dat de ene beslissing consequenties zal hebben voor de andere. Het is dan ook raadzaam hen van tevoren duidelijk te maken dat er eerst gebrainstormd en gepland moet worden voordat de eerste lijnen op papier terecht komen. Het verdient aanbeveling om de eerste les wat strenger af te bakenen; hierin mag alleen gepland worden, maar nog niets getekend.  
• De lijst met standaardvoorzieningen kan door een groep worden aangevuld. Zo zullen er vast ideeën ontstaan om bijvoorbeeld een pretpark of een bioscoop op te nemen in het plan. Het is wel belangrijk dat er niet te veel in details wordt getreden voor wat de grafische uitvoering betreft. Veel kinderen zullen de neiging hebben om onderdelen helemaal uit te tekenen. De bedoeling is dat ze een overzichtelijke plattegrond ontwerpen waarbij slechts met symbolen en kleurvlakken gewerkt mag worden.
• Ook zullen de groepen een legenda moeten ontwerpen die zichtbaar is op de kaart zelf. Hierin komen alle betekenissen van kleuren en symbolen terug.
• Er kan voor worden gekozen om de plattegrond te voorzien van een coördinatenrooster. Het meest verstandige is om dat in de eerste tekenfase te doen.
• Het is natuurlijk erg aantrekkelijk om de kinderen zelf namen te laten bedenken voor hun eigen stad, straatnamen, kanalen, stadspark enz. Daag de groepen uit om zo origineel mogelijk te zijn. Veel kinderen kiezen al snel een verbastering van de voornamen van de groepsleden. Het kan natuurlijk nog stijlvoller zijn om de stad op het einde te voorzien van een naam wanneer echt duidelijk wat nu de kracht is van de ontworpen stad. Bijvoorbeeld Jongstad omdat dit een groeikern is waar vooral jonge gezinnen op af moeten komen.
• Besteed veel aandacht tussendoor aan de uiterlijke verzorging. De kinderen behouden een langdurig werkplezier wanneer er hele kunstwerken gaan ontstaan. om dit te stimuleren is het raadzaam om regelmatig tussendoor korte evaluaties te organiseren. Laat kinderen gericht kijken naar groepen waarbij het proces voortvarend verloopt en veel zorg besteden aan hun product.
• Wanneer alle groepen hun stadsplattegrond af hebben, volgt er een presentatie waarbij gediscussieerd kan worden over de leefbaarheid van de stad. Nog leuker en leerzamer wordt het wanneer je een gemeentelijke ambtenaar van de stadsplanning uitnodigt om commentaar te geven op de nieuwe steden.