062 | Zomertelegrammen

Het in 1931 geschreven lied Zomertelegrammen van Louis Davids (geschreven door Louis Davids en Jacques van Tol) bestaat uit zes coupletten van telkens acht drielettergrepige woorden of woordverbasteringen. De coupletten stellen telegrammen voor met een duidelijke kop en staart. De acht woorden, kunstig bedacht, vertellen eigenlijk een heel verhaal met een verrassende of ludieke ontknoping:



Voetbalmatch
Balgeklets
Buitenspel
Doelpuntrel
Kantvechter
Scheidsrechter
Voetbalvuur
Kaakfractuur

Een telegram was vroeger de snelste manier om een bericht te versturen. De verzender betaalde per leesteken een fors bedrag, dus alle overbodige woorden werden weggelaten. Een telegram was dus altijd kort en bondig.

Het medium ‘telegram’ is inmiddels vrijwel volledig uit ons leven verdwenen en wordt alleen nog maar gebruikt voor officiële gelegenheden zoals een trouwerij, waarbij het nieuwe echtpaar op een opvallende en originele manier felicitaties krijgt van iemand die niet aanwezig kon zijn.



Bespreek met de kinderen het begrip ‘telegram’. Wie kent dit medium? Zijn er kinderen die tele (ver, op afstand) en gram (brief, schrijfsel) herkennen en hiermee het begrip kunnen verklaren? Kunnen de kinderen bedenken waarom de telegram nu niet meer gebruikt wordt? (Email, sms, sociale netwerken)

Laat vervolgens het lied ‘Zomertelegrammen’ horen. Dit kan via Youtube. Het is mogelijk om die liedtekst tijdens of na het luisteren aan te bieden. In onderstaande bijlage vind je de volledige tekst met verklaringen van woorden of begrippen. 
De tekst zal voor groep 7 en 8 hier en daar wat pittig zijn. Het verdient aanbeveling om niet alle coupletten apart te bespreken. Couplet 1 en 5 zijn voor kinderen in ieder geval goed te volgen voor een bespreking.



Ontdekken de kinderen dat je met enkele woorden een heel verhaal kunt maken met een duidelijke oorzaak en gevolg?

Bij de voetbalmatch leidt het buitenspel staan van een speler tot een goed-of afgekeurde goal waarna een supporter of betrokkene op de vuist gaat en er iemand een kaakfractuur aan over houdt. Kortom: een hele gebeurtenis in slechts acht woorden.



- Zien de kinderen ook patroon in het rijmschema?

A-A | B-B | C-C | D-D

- Wie valt het op dat elk woord telkens uit drie lettergrepen bestaat?

Wij bedachten in ongeveer 30 minuten, met gebruik van een krant als inspiratiebron en de website rijmwoorden.nl (online rijmwoordenboek) de volgende telegram:

Avondzon
Washington
Oval room
Alarmgezoem
Dissident
President
Tegenpool
Handpistool

Met dit voorbeeld hopen we aan te tonen dat een vleugje 'dichterlijke vrijheid' zeker welkom is. Het is natuurlijk 'Oval Office' in plaats van 'Oval room' en 'Alarmgezoem' telt vier lettergrepen. Het klankritme en de strekking van het verhaal veranderen hierdoor niet: een opstandige gaat de Amerikaanse president te lijf omdat deze het totaal niet eens is met zijn beleid.

Na deze voorbereidingen kan de groep zelf aan de slag met het schrijven van een eigen ‘telegram‘. In de bijlage is een blanco telegram opgenomen waarop de teksten geschreven of gedrukt kunnen worden. Begeleid de kinderen met het volgende mogelijke schrijfplan:

• Kies een locatie.
• Kies één of meerdere hoofdpersonen.
• Bedenk een gebeurtenis.
• Locatie, personen en gebeurtenis moeten wel bij elkaar passen en een logische gebeurtenis weergeven. (Een muzikant in een bioscoop, die om het leven komt door een wurgslang is niet te volgen voor een lezer, vanwege de beperking van de telegramstijl snapt de lezer nooit waar het om gaat in de tekst)
• Maak gebruik van rijmwoordvelden (Woordvelden waarbij gerijmd wordt op de gevonden woorden).
• Maak gebruik van het online rijmwoordenboek.
• Maak een paar proefteksten.
• Maak gebruik van woordenboeken.
• Krantenberichten kunnen een inspiratiebron zijn. Vooral de korte opmerkelijke berichten.
• Stimuleer het gebruik van drielettergrepige woorden, maar maak er geen halszaak van. Wanneer deze regel de kinderen te veel remt in hun schrijfexpressie, geef dan alsnog de ‘dichterlijke vrijheid'.

> download volledige tekst 'Zomertelegrammen'
> download blanco nostalgische telegram